Tijdens het SIA-congres 13 juni 2012 wordt voor de tweede keer de prijs voor het beste RAAK-project uitgereikt. De deskundige vakjury, bestaande uit Margo Brouns, Janneke Hadders en voorzitter Jan Dekker hebben 10 voorstellen uit de ingezonden RAAK-projecten genomineerd. Deze genomineerde projecten krijgen de ruimte zich te laten zien tijdens het congres. Aan het eind van het congres maakt de jury de winnaars bekend. De deelnemers van het congres bepalen de winnaar van de publieksprijs door ter plekke hun stem uit te brengen. programma: http://www.innovatie-alliantie.nl/jaarcongres/

In het project  “Try Triage” werd samen met het veld ( beroepsvereniging NVSHV), het lectoraat Acute Intensieve Zorg, en kennisinstituut LEVV, de richtlijn ‘Triage op de SEH (2004)’ herzien conform internationale wetenschappelijke methoden van richtlijnontwikkeling. Aanbevelingen in de richtlijn zijn onder andere: patiënten op de SEH krijgen binnen tien minuten een correcte urgentieclassificatie en worden binnen afgesproken (target-)tijd gezien door een arts. Voorafgaand aan de richtlijnherziening werd de mate van implementatie onderzocht en welke factoren implementatie beïnvloedden. Eenderde van alle SEH’s had de richtlijn uit 2004 in 2008 nog niet geïmplementeerd wegens verschillende factoren. Op basis van de gevonden beïnvloedende factoren werden implementatiestrategieën ontwikkeld en toegevoegd aan de herziene richtlijn. In project  “Do Triage” werd een implementatietraject met acht SEH’s uitgevoerd en werd onderzocht of ondersteuning bij de implementatiestrategieën de invoering van de nieuwe richtlijn (2008) bevorderde. Het implementatie-ondersteuningsprogramma (met theorie, ervaringsdeskundigen, sleutelfiguren, best-practices, opdrachten, workshops) leidde tot statistisch significante verbeteringen van triageclassificatie en targettijden vergeleken met de controlegroep van negen SEH’s zonder ondersteuning.

Over het project zijn ook een aantal wetenschappelijke publicaties verschenen:

- MAP Janssen, T van Achterberg, MJM Adriaansen, CS Kampshoff en AJ Mintjes-de Groot. Adherence to the guideline ‘Triage in emergency departments’: a survey of Dutch emergency departments. 2011. Journal of Clinical Nursing:20;2458-2463 Pubmed

- MAP Janssen, T van Achterberg, MJM Adriaansen, CS Kampshoff, DM Schalk en AJ Mintjes-de Groot. Factors influencing the implementation of the guideline triage in emergency departments: a qualitative study. 2012. Journal of Clinical Nursing:21;437-447 Pubmed

Deel dit artikel

Deel dit artikel

Gisteren, 26 april 2012 is in Utrecht door Acute Zorg Oost het rapport Arbeidsmarktproblematiek in de spoedzorg gepresenteerd. Deze studie werd mede mogelijk gemaakt door het ministerie van VWS.

 Bij een toenemende vraag naar spoedzorg is het de vraag of beschikbaarheid en kwaliteit van de spoedzorg gegarandeerd kunnen worden. Onderzocht werd welke problematiek dit voor de arbeidsmarkt geeft. Het project bestond uit 3 delen: De arbeidsmarktsituatie vanuit het perspectief van de huidige medewerkers, 2. Instroom en behoud van personeel, 3. Onderzoek naar de inzet van Verpleegkundig Specialist en Physician Assistent in de spoedzorg.

Resultaten: Een overgrote meerderheid (93%) van de verpleegkundigen is (zeer) tevreden met de huidige baan. Desondanks overweegt één op de acht verpleegkundigen om binnen het komende jaar te stoppen met werken. Een kwart van de verpleegkundigen verwacht te stoppen met werken tussen de 50 en 59 jaar en geeft aan dat de belangrijkste reden hiervoor is dat het werk fysiek niet meer mogelijk is. Uit interviews met managers blijkt dat er nog niet genoeg gedaan wordt aan het boeien en binden van medewerkers en ook niet aan het bevorderen van mobiliteit door de hele keten heen. Verpleegkundigen geven verder aan dat een levensfasebewust personeelsbeleid en meer loon een motivatie zou zijn om meer uren te werken.

De onderzoekers van Acute Zorg Oost formuleren twee belangrijke aandachtsgebieden voor het oplossen van het arbeidsmarktprobleem: het verbeteren van opleidingstrajecten en het ‘boeien en binden’ van medewerkers.

Het volledige onderzoeksrapport is te downloaden op de website www.azo.nl, onderzoek, arbeidsmarktstudie

Deel dit artikel

Aan het onderzoek nemen 5 RAV’s verspreidt over Nederland deel. Om gegevens te verzamelen is een digitale vragenlijst verstuurd naar alle ambulanceverpleegkundigen (n>500) die werkzaam zijn bij deze RAV’s. Vragenlijsten kunnen worden ingevuld tot en met 30 april, waarna de gegevens worden verwerkt en geanalyseerd.

Het onderzoek wordt uitgevoerd door 2 studenten HBO-Verpleegkunde (Femke van Uden en Loes Josemanders) van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen in het kader van hun kwaliteitsproject. Indien u meer wilt weten over het onderzoek of vragen heeft, dan kunt u contact opnemen met de hoofdonderzoeker: Remco.Ebben@han.nl

Deel dit artikel

IC-patiënten worden behandeld en beademd krijgen vaak sedativa en analgetica. Deze middelen beschermen patiënten tegen stressvolle handelingen en schadelijke stimuli op de IC, zoals mondzorg, bronchiaal toilet, het geven van wisselhouding, mobiliseren en medische procedures. Deze stressfactoren kunnen, wanneer ze niet behandeld worden, leiden tot pijn, agitatie en motorische onrust. Dit kan nadelig zijn voor de patiënt: stress leidt tot een verhoogde activiteit van het sympathisch systeem en een toegenomen zuurstofverbruik, bij patiënten met onvoldoende reserves kan dit schadelijk zijn. In een onderzoek van Puntillo et al. (2001) bleken patiënten op de IC matige tot ernstige pijn te ervaren.

Momenteel bestaat meer aandacht voor meetinstrumenten om de mate van sedatie, agitatie en pijn te meten. De daaruit voortvloeiende pijn-, sedatie- en agitatiescores vormen de basis voor protocollen voor de toediening van sedativa en analgetica. In een onderzoek naar het gebruik van meetinstrumenten voor pijn en agitatie en de daaropvolgende behandeling verminderde de incidentie van pijn (63% vs 42%) en agitatie (29% vs 12%). Deze resultaten gingen gepaard met een afname van de beademingsduur (Chanques et al., 2006).

De meest gebruikte meetinstrumenten voor de beoordeling van pijn in de acute zorg zijn de Visueel Analoge Schaal (VAS) en de Numeric Rating Scale (NRS). De VAS bestaat uit een lijn van 10 cm met beschrijvingen van pijn aan beide uiteinden, waarop ‘0’ wordt beschreven als ‘geen pijn’ en ‘10’ als ‘ergst denkbare pijn’. De NRS vraagt patiënten om de mate van pijn aan te geven op een schaal van 0 tot 10, waarbij ‘0’ staat voor ‘geen pijn’ en ‘10’ voor de ‘ergst denkbare pijn’.           

Het VMS Veiligheidsprogramma adviseert het gebruik van de NRS bij volwassen patiënten die in staat zijn te communiceren. Volgens Puntillo et al. (2001) zijn de VAS en NRS niet bruikbaar bij patiënten die niet reageren, zoals dat vaak het geval is bij IC-patiënten. Bij deze patiënten is observatie van gedrag en fysiologische reacties mogelijk de enige informatie waarop de pijnbehandeling gebaseerd kan worden. In de NVIC-richtlijn wordt gebruik van een pijnmeetinstrument aanbevolen bij IC-patiënten, bij gesedeerde patiënten kunnen de Behavioural Pain Scale (BPS) en de Critical-Care Observation Tool (CPOT) gebruikt worden.

De CPOT, afgeleid van de BPS en de Pain Algorithm Intervention Notation (PAIN), bevat vier indicatoren van pijn: gezichtsuitdrukking, beweging van het lichaam, spierspanning (beoordeling van passieve bewegingen) en acceptatie van de beademing als de patiënt beademd wordt of beoordeling van het stemgeluid bij patiënten die niet geïntubeerd zijn. De BPS is alleen te gebruiken bij patiënten die beademd worden, de CPOT is ook bij niet-beademde patiënten af te nemen.

De CPOT is ontwikkeld door Gélinas et al. op basis van literatuuronderzoek naar eerder ontwikkelde valide pijnmeetinstrumenten voor volwassen IC-patiënten (2004) en dossieronderzoek naar observeerbare gedrags- en fysiologische kenmerken die mogelijk wezen op pijn (2008). De resultaten zijn vervolgens in (focusgroep)interviews voorgelegd aan IC-verpleegkundigen en intensivisten (2008).

Deze initiële CPOT is beoordeeld op inhoudsvaliditeit, om te bepalen of met de verschillende items ook daadwerkelijk pijn gemeten wordt, en voorgelegd aan IC-verpleegkundigen en intensivisten. Op basis van deze laatste beoordeling is uiteindelijk besloten fysiologische parameters, zoals mean arterial pressure (MAP), hartfrequentie, ademhalingsfrequentie en zuurstofsaturatie niet op te nemen in de CPOT, omdat deze parameters niet specifiek op pijn wijzen. In een onderzoek van Arroyo-Novoa (2008) werd wel een lichte stijging van fysiologische parameters gevonden bij geïntubeerde patiënten die uitgezogen werden. Deze stijging van bloeddruk en hartfrequentie kan echter door meer factoren veroorzaakt worden zoals hoesten, discomfort, hypoxie en angst. Ook uit andere onderzoek blijkt dat fysiologische indicatoren niet betrouwbaar zijn (Payen et al., 2001) en kunnen leiden tot onderschatting van de pijn (Ferguson et al., 1997). Cade (2008) heeft in haar review geen sterke evidence gevonden die het gebruik van fysiologische parameters ondersteunt om pijn vast te stellen. Verandering van fysiologische parameters kan ook wijzen op andere onderliggende aandoeningen, hemodynamische instabiliteit of veroorzaakt worden door toediening van medicatie.

De Franse CPOT en Engelse versie van de CPOT zijn door Gélinas et al. (2006 en 2007) in verschillende onderzoeken op validiteit, betrouwbaarheid en bruikbaarheid beoordeeld. Recent is de CPOT in Zweden gevalideerd door Nürnberg Damström et al. (2011) en in Spanje onderzocht door Vázquez et al. (2011).

Bij diep gesedeerde patiënten op de IC is het meten van pijn gecompliceerder. Hoe dieper een patiënt gesedeerd is, hoe lager hij scoort op de observatieschaal. Dit betekent echter niet dat de pijn afwezig is.

Daarnaast is het onderscheid tussen pijn, discomfort en angst niet altijd makkelijk te maken, zeker wanneer de communicatie verstoord is, zoals bij geïntubeerde patiënten. Ook Cade (2008) noemt het onderscheid tussen pijn en agitatie in sommige gevallen lastig. Het CPOT-item ‘Rusteloos’ wordt omschreven met: ‘Trekken aan tube, proberen te gaan zitten, bewegen van ledematen/ zichzelf slaan, geen opdrachten uitvoeren, uithalen naar personeel, proberen uit bed te klimmen.’ Hier zijn wel overeenkomsten te vinden met de RASS-scores 1, 2 en 3, waarbij de patiënt onrustig of (zeer) geagiteerd gedrag vertoont (RASS 1: ‘onrustig (angstig, maar bewegingen niet agressief of krachtig)’; RASS 2: ‘geagiteerd (regelmatig niet doelgerichte bewegingen, afwerende reacties)’; RASS 3: ‘zeer geagiteerd (trekt aan of verwijdert catheter(s) of tube, agressief gedrag)’). Onderzoek naar verbanden tussen toediening van sedativa en analgetica en sedatie- en CPOT-scores kan hier antwoord op geven.

Als afkappunt wordt een CPOT-score van 2 of 3 geadviseerd, wel wordt verder onderzoek geadviseerd. Er wordt weinig beschreven over de consequenties van CPOT-scores ≥2, alleen Vázquez et al. (2011) adviseren toediening van een bolus analgetica voorafgaand aan pijnlijke handelingen. Ook in de VMS praktijkgids wordt pijnbehandeling geadviseerd wanneer patiënten pijn hebben bij bewegen, hoesten of doorademen. Over het gebruik van de CPOT in de IC-praktijk is nog weinig geschreven, zoals geschikte meetmomenten: na verzorging, in rust, bij draaien, bij mobiliseren of bij uitzuigen?

Deel dit artikel

1. Tijdens fase 1 (looptijd juni 2009-juni 2010) is met behulp van vragenlijsten, interviews en dossieronderzoek onderzocht welke factoren de opvolging van het Landelijk Protocol Spoedeisende Hulp (LPSEH) en het Landelijk Protocol Ambulancezorg (LPA) door respectievelijk SEH- en ambulanceverpleegkundigen beïnvloeden. Resultaten zijn gebruikt om strategieen te ontwikkelen om opvolging en implementatie van het LPA en het LPSEH te verbeteren.
2. Tijdens fase 2 (looptijd juni 2010-februari 2012) zijn drie ketenrichtlijnen inclusief ketenprotocollen ontwikkeld voor de ambulance en SEH voor de onderwerpen (1) vooraankondiging en overdracht, (2) sepsis en (3) acuut coronair syndroom met een focus op non-STEMI. Hierbij is getracht de richtlijnen en protocollen te laten aansluiten bij de NHG-standaarden van het Nederlands Huisartsen Genootschap. De richtlijnen en protocollen worden op dit moment overgedragen aan de toekomstig eigenaren: AmbulanceZorg Nederland (AZN) en de Nederlandse Vereniging Spoedeisende Hulp Verpleegkundigen (NVSHV). Zij dragen zorg voor autorisatie door betrokken beroepsverenigingen van de ketenrichtlijnen, waarbij zij ondersteund worden door het Lectoraat Acute Intensieve Zorg.

Naast de implementatiestrategieen en ketenrichtlijnen als eindproducten, heeft het KLPS-project enkele ‘nevenproducten’ opgeleverd. Zo hebben betrokken beroepsverenigingen tijdens bijeenkomsten van de begeleidingscommissie en de expertgroep zowel procesmatig als op inhoudsniveau nauw samengewerkt. Tijdens de evaluatie van het KLPS-project werd door de betrokken verenigingen onderstreept dat deze bijeenkomsten hebben geleid tot een intensivering van de ketensamenwerking en een versterking van de ketengedachte.

Daarnaast heeft het KLPS-project conform de doelstelling van het lectoraat en het programma Spoedzorg van ZonMw bijgedragen aan kenniscirculatie tussen onderzoek, onderwijs en praktijk. Zo zijn de resultaten van KLPS-project gebruikt om (1) inhoud te geven aan het curriculum van de opleiding Medisch Hulpverlening aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, (2) hebben studenten geparticipeerd in het onderzoek, (3) zijn op diverse (inter)nationale congressen en symposia presentaties en workshops gegeven en (4) zijn er diverse vakpublicaties verschenen in Triage, Critical Care en het vakblad Ambulancezorg. Daarnaast is er tot op heden een wetenschappelijke publicatie verschenen:

Ebben RHA, Vloet LCM, Mintjes-de Groot AJ, Van Achterberg T. Factors influencing adherence to an Emergency Department National Protocol. European Journal of Emergency Medicine.  2012;19(1):53-6
PubMed

Op dit moment worden mogelijkheden tot vervolgonderzoek verkent door het Lectoraat en de betrokken beroepsverenigingen. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de onderzoeker van het KLPS-project: Remco.Ebben@han.nl

Deel dit artikel

Zondag 11 maart 2012 is er om 23.00 uur een uitzending van Kruispunt TV over nazorg voor IC-patiënten. In de voorbereidingen voor deze uitzending heb ik gesproken met de makers van het programma over het belang niet alleen aandacht te besteden aan patiënten, maar ook aan de naasten. Patiënten maken deel uit van een groter geheel. Zij zijn verbonden met anderen. De impact van een opname op de IC is groot voor patiënt én de direct naasten. Bovendien spelen de naasten een belangrijke rol in het herstel van de patiënt. Zij kunnen de patiënt emotioneel, praktisch, sociaal en cognitief tot steun zijn (Verharen, 2010). Maar dat kan alleen als ook zij de steun krijgen die zij daarbij nodig hebben, tijdens de opname en daarna.

Verharen, L (2010) Psychosociale hulpverlening voor naasten van traumapatiënten. Doorbreken van de cirkel van verdriet. Proefschrift Universiteit voor Humanistiek. Houten: Bohn Stafleu van Loghum

Deel dit artikel

Delirium in Intensive Care Patients; detection, impact, prediction, prevention, and biomarkers.

Dit is de titel van het proefschrift dat Dr. Mark van den Boogaard op maandag 2 april met succes heeft verdedigd. En niet zomaar met succes: Mark van den Boogaard is de 1e Verplegingswetenschapper in Nederland die met het judicium ‘Cum Laude’ is gepromoveerd! Zoals al in de titel staat omschreven behelst het proefschrift meerdere belangrijke aspecten van delirium bij de intensive care patiënt. Iets waar Mark van den Boogaard al geregeld over heeft gerapporteerd op dit weblog.

Deel dit artikel

Deel dit artikel

Landelijk wordt gebruik gemaakt van de richtlijn ‘Nalaten en staken van behandeling en palliatieve zorg na het staken van de behandeling bij volwassen IC-patiënten’, zorgvuldig ontwikkeld door NVIC. Echter verpleegkundige handvatten ontbreken binnen deze richtlijn. Om toepassing van deze richtlijn onder verpleegkundigen te bevorderen moet deze aansluiten bij de rollen en verantwoordelijkheden van IC-verpleegkundigen. Dit project zal door middel van verschillende methodieken van dataverzameling met naasten en IC-verpleegkundigen, aanvullingen beschrijven op de huidige richtlijn.
Onderzoeker op dit project is Marijke Noome, bij vragen kunt u contact opnemen via Marijke.Noome@han.nl.

Deel dit artikel